Make-up inspirowany obrazem. 'Czarny_kwadrat_na_białym_tle' by Kazimierz Malewicz

Zdjęcie przedstawia kobietę ubraną na biało, na białym tle. Kobieta ma szare włosy, a na ustach ma namalowany czarny kwadrat.

‘Phi! Takie coś to pięcioletnie dziecko potrafi namalować!’ Ty też słyszałeś podobne stwierdzenia w galerii sztuki współczesnej? Zapewne zastanowiłeś się, czy to ignorancja, czy niezrozumienie. W moim rozumieniu chodzi o to drugie. Wielu osobom ‘sztuka’ kojarzy się tylko i wyłącznie z wysoko rozwiniętym warsztatem, niejednokrotnie, a wręcz przeważnie, dotyka ono wątków realistycznych. Jeśli coś jest namalowane dobrze, odwzorowuje rzeczywistość w sposób dokładny, to wtedy można nazwać to sztuką. Problem w tym, że podstawowe pytanie jakie powinniśmy sobie zadać przełamując wieki naszych art studies to ‘Co’, a nie ‘Jak’. Ach, no i oczywiście najważniejsza kwestia – zapytaj, czy jesteś gotów zapytać.

Obraz przedstawia dwa zdjęcia twarzy kobiety, która ma na ustach namalowany czarny kwadrat. Kobieta ma na jednym zdjęciu otwarte oczy a na drugim zamknięte.

Kazimierz Malewicz urodził się w 1879 roku w Kijowie. Przez wiele lat pracował nad własną teorią sztuki. Szukał takiej formy komunikacji, która byłaby bezpośrednim wyrazem duchowej natury rzeczywistości. ‘Czarny kwadrat na białym tle’ po raz pierwszy pokazano w 1915 r. Obraz ten stanowi najmniejszy malarski atom, jednocześnie nie odsyła nas do żadnego innego obiektu, poza nim samym. Jest składnikiem wszystkiego i wszystkim zarazem. Jego moc oddziaływania równa jest mocy ikony. Obraz ten jest pierwszą próbą ujęcia świata w ramy bezprzedmiotowości. W następstwach, po okresie czarnym przyjdzie czas na okres barwny i biały. Szczytowym osiągnięciem okresu białego (1918 – 1919 r.), a zarazem punktem gdzie kończy i zaczyna się suprematyzm jest dzieło ‘Biały kwadrat na białym tle’. W rozumieniu artysty jest to kres malarstwa. Tu kończy się poznanie – idealna czystość, nicość, pustka, bezgraniczna przestrzeń, uniwersum, absolut. Jedyną formą artystycznego wyrazu miała od tej pory stać się filozofia.

Zdjęcie przedstawia twarz kobiety z szarymi włosami patrzącej w prawą stronę. Kobieta ma na ustach namalowany czarny kwadrat.

Nie wystawiłem »pustego kwadratu«, lecz wrażenie nieprzedmiotowości. Zrozumiałem, że »przedmiot« i [jego] »wyobrażenie« były niesłusznie brane za odzwierciedlenie wrażenia, i zobaczyłem, jak nieprawdziwy był ten świat przedstawień i pragnień. (...) Czarny kwadrat na białym tle był pierwszą formą wyrażającą doznanie nieprzedmiotowości: kwadrat = wrażenie, białe tło = »nicość« poza tym wrażeniem”

~ (Malewicz Kazimierz 2006, Świat bezprzedmiotowy, tłum. S. Fijałkowski, Słowo/Obraz Terytoria, Gdańsk: 66, 74)

Więc chodzi o wrażenie z jakim pozostawia nas artysta. Jedynie świat bezprzedmiotowy jest światem realnym, wolnym od wyobrażeń, czystym. Sztuka przedstawiająca pełna jest złudzeń. Abstrakcja jest natomiast ‘wyrazem czystego doznania’. Kwadraty stają się nośnikiem metafizycznych treści.

Obraz przedstawia zdjęcie ust pomalowanych na czarno i czarny kwadrat na białym tle z prawej strony.

Suprematyzm wierzy w możliwość dotarcia do Prawdy, do prawdziwej wiedzy. Instrumentem poznawczym czyni Malewicz intuicję. Tylko ona bowiem pozwala odczuć jedność. ‘Bóg, Dusza, Życie, Religia, Technika, Sztuka, Nauka, Intelekt, Wizja świata, Praca, Ruch, Przestrzeń, Czas = 0’ [1]. Zero w tym wypadku symbolizuje istotę rzeczywistości, do której dotrzeć można tylko poprzez prawdę. W transformacji naszej świadomości na poziomie poznawczym ma pomóc suprematyzm.

Obraz przedstawia dwa zdjęcia różnej wielkości. Na zdjęciach przedstawiona jest kobieta w białej bluzce z czarnym kwadratem na ustach. Zdjęcie z prawej strony jest mniejsze.Zdjęcie przedstawia portret kobiety w geometrycznymi elementami. Kobieta ma usta pomalowane na czarno, szare włosy i białą bluzkę. Całość w czarnej ramce.

Za pomocą nowoczesnej aparatury rentgenowskiej i mikroskopów ujawniono tajemnicę obrazu ‘Czarny kwadrat na białym tle’. Pod tym, co na pierwszy rzut oka widać na płótnie kryją się dwie barwne kompozycje. Warstwa umieszczona najniżej to obraz w kubistycznym klimacie. Na nim natomiast (warstwa pośrodku) znajduje się kompozycje protosuprematyczna. Szczerze wątpię w celowość tego zabiegu. Malewicz zapewne, jak każdy artysta, poszukiwał właściwych środków wyrazu zamalowując nieudane kompozycje. Z doświadczenia wiem, że ten zabieg często stosuję się z czystej oszczędności. Myślę jednak, że stanowi to wartość dodaną dzieła. Teoria suprematyzmu w odniesieniu do warstwowego charakteru nabiera dla mnie dodatkowej mocy przekazu.

Za przyczyną suprematyzmu sztuka doszła do teraz do samej siebie – do swej czystej, nieutylitarnej formy – i poznała oczywistość bezprzedmiotowego doznania, to w konsekwencji próbuje ustanowić nowy, prawdziwy porządek świata oraz nowy światopogląd.

~ (Kazimierz Malewicz, Świat bezprzedmiotowy, Słowo/Obraz/Terytoria, Gdańsk 2006, s. 98)

Obraz przedstawia czarne kwadraty na białym tle ustawione obok siebie w linii.

  1. Kazimierz Malewicz, Suprematystyczne zwierciadło [w:] Andrzej Turowski, Między sztuką a komuną: teksty awangardy rosyjskiej 1910-1932, Universitas, Kraków 1998, s. 178

Korzystałam z tekstów: